Bệnh do não mô cầu là một trong những bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có thể chuyển nặng chỉ trong thời gian ngắn. Người bệnh có thể gặp viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và thậm chí tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Chủ động nhận biết dấu hiệu cảnh báo và phòng bệnh là cách quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng.
1. Bệnh do não mô cầu nguy hiểm như thế nào?
Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. HCM (HCDC), từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Số ca mắc tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, trẻ em dưới 15 tuổi chiếm khoảng 46% tổng số trường hợp mắc bệnh.
Mặc dù các trường hợp được ghi nhận còn rải rác và chưa hình thành ổ dịch tập trung, nguy cơ bệnh gia tăng vẫn cần được lưu ý, đặc biệt trong mùa mưa và thời điểm tựu trường, khi việc học tập, sinh hoạt và giao tiếp trong môi trường đông người diễn ra thường xuyên hơn.
Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể lây truyền qua đường hô hấp, chủ yếu khi một người tiếp xúc gần với dịch tiết từ mũi, họng của người mắc bệnh hoặc người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 – 10 ngày, phổ biến khoảng 3 – 4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột với những biểu hiện như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy và sợ ánh sáng.
Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu đôi khi không điển hình. Trẻ có thể bỏ bú, quấy khóc bất thường, lừ đừ hoặc xuất hiện tình trạng thóp phồng. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ sốt cao kèm những biểu hiện bất thường về thần kinh hoặc toàn trạng.
Não mô cầu có thể gây nhiều dạng bệnh khác nhau, trong đó đáng lo ngại là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Một số trường hợp có thể diễn tiến theo thể tối cấp với các biểu hiện như ban xuất huyết trên da, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn và nguy cơ tử vong rất nhanh.
Theo thông tin được HCDC dẫn từ CDC Hoa Kỳ, ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu, khoảng 10 – 15% người mắc bệnh do não mô cầu vẫn có thể tử vong. Trong số những người sống sót, khoảng 20% có thể phải đối mặt với các di chứng lâu dài như mất thính lực, tổn thương thần kinh, tổn thương não hoặc mất chi.
Điều này cho thấy thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xử trí bệnh. Khi xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ, việc chậm trễ thăm khám có thể làm tăng nguy cơ bệnh chuyển nặng.
2. Ai có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu cao hơn?
Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh do não mô cầu. Tuy nhiên, một số nhóm có nguy cơ cao hơn, gồm trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập trung đông người và những người có hệ miễn dịch suy giảm.
Trường học, ký túc xá, doanh trại hoặc những nơi có mật độ người cao là môi trường thuận lợi cho việc tiếp xúc gần và lây truyền vi khuẩn.
Một điểm đáng lưu ý là người mang vi khuẩn não mô cầu không phải lúc nào cũng có biểu hiện bệnh. Theo HCDC, khoảng 5 – 25% người trong cộng đồng có thể mang vi khuẩn nhưng hoàn toàn không có triệu chứng. Những người này vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác, khiến việc kiểm soát nguồn lây trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc một người có biểu hiện bệnh hay không để đánh giá nguy cơ lây nhiễm.
3. Nhận biết dấu hiệu cảnh báo để đi khám sớm
Bệnh do não mô cầu có thể khởi phát tương đối đột ngột. Một số dấu hiệu cần đặc biệt chú ý gồm:
- Sốt cao xuất hiện đột ngột
- Đau đầu dữ dội
- Buồn nôn hoặc nôn
- Cứng gáy
- Sợ ánh sáng
- Lừ đừ, thay đổi ý thức hoặc có biểu hiện bất thường về thần kinh
- Trẻ nhỏ bỏ bú, quấy khóc bất thường, lừ đừ hoặc thóp phồng
- Xuất hiện ban hoặc các nốt xuất huyết bất thường trên da.
Đặc biệt, khi người bệnh sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc nổi ban xuất huyết, không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà. Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và xử trí phù hợp.
Việc phát hiện sớm có vai trò quan trọng bởi bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng, trong khi các biểu hiện ban đầu đôi khi dễ bị nhầm với những bệnh nhiễm trùng thông thường.
4. Chủ động phòng bệnh do não mô cầu
Phòng bệnh vẫn là một trong những giải pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ mắc và lây lan não mô cầu trong cộng đồng.
Mỗi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc hoặc nghi mắc bệnh. Khi đến nơi công cộng hoặc sử dụng phương tiện giao thông công cộng, có thể sử dụng khẩu trang phù hợp để giảm nguy cơ tiếp xúc với các tác nhân lây truyền qua đường hô hấp.
Bên cạnh đó, môi trường sống và học tập cần được giữ thông thoáng. Các bề mặt thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi và vật dụng sinh hoạt nên được vệ sinh định kỳ.
Một chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất, kết hợp vận động phù hợp cũng góp phần duy trì sức khỏe và khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
5. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh não mô cầu
Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và hạn chế tiếp xúc, người dân nên chủ động tìm hiểu về vắc xin phòng bệnh do não mô cầu.
Việc lựa chọn loại vắc xin và lịch tiêm cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm. Người dân nên đến cơ sở tiêm chủng để được nhân viên y tế tư vấn cụ thể thay vì tự lựa chọn lịch tiêm.
Đặc biệt, phụ huynh có con trong độ tuổi đi học nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ và trao đổi với nhân viên y tế về các vắc xin phù hợp trước khi trẻ bước vào môi trường học tập, sinh hoạt tập trung.
6. Không chủ quan trước bệnh có khả năng diễn tiến nhanh
Bệnh do não mô cầu không phải là bệnh thường gặp nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu diễn tiến nặng. Trong bối cảnh các ca bệnh vẫn được ghi nhận và nguy cơ lây truyền có thể tăng tại môi trường đông người, việc chủ động phòng ngừa cần được duy trì thường xuyên.
Quan trọng nhất, người dân cần ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hoặc xuất hiện ban xuất huyết. Khi có những biểu hiện này, đặc biệt ở trẻ em, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Chủ động vệ sinh cá nhân, giữ môi trường thông thoáng, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và tiêm vắc xin theo khuyến cáo là những bước thiết thực giúp bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trước bệnh do não mô cầu.
Xem chi tiết tại: Bệnh do não mô cầu: Diễn tiến nhanh, hậu quả khó lường
