Trong hành trình điều trị hiếm muộn, nhiều cặp vợ chồng đặt rất nhiều kỳ vọng vào quá trình thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Khi đã tạo được phôi tốt, ai cũng mong quá trình chuyển phôi sẽ thuận lợi và đậu thai ngay từ lần đầu. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp phôi chất lượng tốt vẫn không làm tổ trong tử cung, gây lo lắng và thất vọng cho người điều trị. Vậy phôi tốt không đậu thai do đâu? Bài viết dưới đây sẽ giúp người mẹ hiểu rõ các nguyên nhân thường gặp và giải pháp cải thiện khả năng thành công khi chuyển phôi.
1. PHÔI TỐT LÀ GÌ?
Phôi tốt là phôi được đánh giá có chất lượng cao dựa trên hình thái và tốc độ phát triển trong phòng lab. Các chuyên gia phôi học sẽ dựa vào các tiêu chí như:
- Số lượng tế bào
- Độ đồng đều của tế bào
- Tỷ lệ phân mảnh
- Tốc độ phát triển của phôi
- Cấu trúc phôi nang (nếu nuôi đến ngày 5)
Phôi tốt thường có khả năng làm tổ cao hơn so với phôi trung bình hoặc phôi kém. Tuy nhiên, chất lượng phôi không phải yếu tố duy nhất quyết định việc có đậu thai hay không.
2. PHÔI TỐT NHƯNG KHÔNG ĐẬU THAI CÓ PHỔ BIẾN KHÔNG?
Câu trả lời là có. Tỷ lệ thành công của IVF trung bình dao động khoảng 40–60% mỗi chu kỳ, tùy theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe sinh sản của người phụ nữ. Điều này có nghĩa là dù phôi tốt, vẫn có khả năng không đậu thai ngay lần đầu.
Thực tế, nhiều cặp đôi phải chuyển phôi 2–3 lần mới thành công. Vì vậy, việc hiểu nguyên nhân sẽ giúp bạn có hướng điều trị phù hợp hơn.
3. NGUYÊN NHÂN KHIẾN PHÔI TỐT KHÔNG ĐẬU THAI
1. Niêm mạc tử cung chưa đủ điều kiện làm tổ
Niêm mạc tử cung đóng vai trò như “mảnh đất” để phôi bám vào và phát triển. Nếu niêm mạc không đạt điều kiện tốt, phôi khó có thể làm tổ dù chất lượng phôi cao.
Các vấn đề thường gặp:
- Niêm mạc quá mỏng (<7mm)
- Niêm mạc quá dày
- Cấu trúc niêm mạc không thuận lợi
- Lưu lượng máu đến tử cung kém
Nguyên nhân có thể do:
- Rối loạn nội tiết
- Tiền sử nạo hút thai
- Viêm niêm mạc tử cung
- Sẹo tử cung
2. Bất thường về nội tiết tố
Hormone đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị tử cung đón phôi. Nếu hormone không cân bằng, phôi có thể không bám được.
Một số hormone quan trọng gồm:
- Estrogen
- Progesterone
- LH
- FSH
- Prolactin
- Hormone tuyến giáp
Ví dụ:
- Progesterone thấp khiến niêm mạc không đủ ổn định
- Rối loạn tuyến giáp ảnh hưởng quá trình làm tổ
- Tăng prolactin gây khó đậu thai
3. Bất thường nhiễm sắc thể ở phôi
Mặc dù phôi được đánh giá tốt về hình thái, vẫn có thể tồn tại bất thường nhiễm sắc thể mà mắt thường không phát hiện được.
Bất thường nhiễm sắc thể có thể gây:
- Phôi không làm tổ
- Thai sinh hóa
- Sảy thai sớm
Xét nghiệm PGT (sàng lọc di truyền tiền làm tổ) có thể giúp phát hiện các bất thường này.
4. Bệnh lý tử cung
Một số bệnh lý phụ khoa làm giảm khả năng làm tổ của phôi:
a. Polyp tử cung:
Polyp có thể cản trở phôi bám vào niêm mạc.
b. U xơ tử cung:
Đặc biệt là u xơ dưới niêm mạc.
c. Dính buồng tử cung:
Làm giảm diện tích làm tổ của phôi.
d. Lạc nội mạc tử cung:
Gây viêm và ảnh hưởng môi trường tử cung.
5. Rối loạn miễn dịch
Hệ miễn dịch có thể ảnh hưởng đến khả năng đậu thai. Trong một số trường hợp, cơ thể người mẹ có thể “nhận nhầm” phôi là vật lạ và tấn công phôi.
Một số rối loạn miễn dịch:
- Tăng tế bào NK
- Hội chứng kháng phospholipid
- Bất thường miễn dịch tự thân
Những vấn đề này cần xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán.
6. Chất lượng tinh trùng ảnh hưởng chất lượng phôi
Dù phôi nhìn tốt về hình thái, DNA tinh trùng bị phân mảnh vẫn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài của phôi.
Nguyên nhân gây tinh trùng phân mảnh DNA:
- Hút thuốc
- Rượu bia
- Stress
- Tuổi cao
- Ô nhiễm môi trường
7. Thời điểm chuyển phôi chưa phù hợp
Cửa sổ làm tổ là khoảng thời gian niêm mạc tử cung sẵn sàng tiếp nhận phôi. Nếu chuyển phôi không đúng thời điểm, khả năng đậu thai sẽ giảm.
Xét nghiệm ERA có thể giúp xác định thời điểm phù hợp để chuyển phôi.
8. Ảnh hưởng từ lối sống
Một số thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến khả năng đậu thai:
- Thức khuya
- Căng thẳng kéo dài
- Ăn uống thiếu chất
- Uống nhiều cà phê
- Hút thuốc lá
- Uống rượu bia
9. Tuổi của người mẹ
Tuổi càng cao, chất lượng trứng càng giảm, nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể càng tăng.
Phụ nữ trên 35 tuổi thường có tỷ lệ thành công IVF thấp hơn so với phụ nữ dưới 30 tuổi.
10. Nguyên nhân chưa xác định
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ không tìm được nguyên nhân cụ thể dù đã làm nhiều xét nghiệm. Đây được gọi là thất bại làm tổ không rõ nguyên nhân.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là không thể thành công ở lần chuyển phôi tiếp theo.
4. LÀM GÌ KHI PHÔI TỐT NHƯNG KHÔNG ĐẬU THAI?
1. Kiểm tra lại tử cung
Các phương pháp thường được chỉ định:
- Siêu âm tử cung
- Nội soi buồng tử cung
- Chụp tử cung vòi trứng
Nếu phát hiện polyp, u xơ hoặc dính tử cung, bác sĩ có thể xử lý trước khi chuyển phôi tiếp theo.
2. Xét nghiệm nội tiết
Bác sĩ có thể kiểm tra:
- Tuyến giáp
- Prolactin
- Progesterone
- Estrogen
3. Xét nghiệm di truyền phôi
PGT giúp chọn phôi có bộ nhiễm sắc thể bình thường, từ đó tăng khả năng đậu thai.
4. Cải thiện chất lượng niêm mạc tử cung
Một số phương pháp hỗ trợ:
- Bổ sung estrogen theo chỉ định
- Tăng cường lưu thông máu đến tử cung
- Điều chỉnh chế độ ăn uống
- Nghỉ ngơi hợp lý
5. Điều chỉnh lối sống
Những thay đổi nhỏ có thể tạo khác biệt lớn:
- Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây
- Bổ sung axit folic
- Hạn chế caffeine
- Tránh stress
- Tập thể dục nhẹ nhàng
6. Giữ tâm lý thoải mái
Tâm lý lo lắng có thể ảnh hưởng đến nội tiết và quá trình làm tổ của phôi.
Một số cách giảm stress:
- Thiền
- Yoga
- Đi bộ
- Nghe nhạc thư giãn
- Chia sẻ với người thân
Việc phôi tốt không đậu thai là điều không ai mong muốn nhưng khá phổ biến trong quá trình IVF. Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến khả năng làm tổ của phôi như niêm mạc tử cung, nội tiết, di truyền, miễn dịch và lối sống.
Điều quan trọng là mẹ không nên quá lo lắng khi thất bại ở lần chuyển phôi đầu tiên. Với sự hỗ trợ của bác sĩ và việc điều chỉnh phù hợp, cơ hội thành công ở những lần tiếp theo vẫn rất cao.
Nếu mẹ đang gặp tình trạng chuyển phôi thất bại nhiều lần, hãy trao đổi với bác sĩ để được tư vấn hướng điều trị tối ưu, giúp tăng khả năng đón con yêu trong thời gian sớm nhất.
